U bent hier

Doctoraat: implementatie van de safe surgery checklist

08/07/16

Op woensdag 22 juni 2016 promoveerde Jochen Bergs aan de UHasselt met zijn proefschrift ‘Patient safety in hospitals: implementation of the surgical safety checklist’, gepromoot door Prof. Dr. Dominique Vandijck. Naast een erg relevant en actueel onderwerp, lichtte dr. Bergs de bevindingen van het onderzoek toe op een uitzonderlijk heldere en verfrissende wijze. Zorgnet-Icuro geeft enkele inzichten mee;

In 2007 lanceerde de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) haar safe surgery- programma, waarvan de zogenaamde surgical safety checklist deel uitmaakt. Maar, die ‘operatiechecklijst’ zorgt wereldwijd voor de nodige controverse. Zorgverleners zijn het nog al te vaak niet eens over het nut en dus de noodzaak om de checklist te hanteren.

Het doctoraatsproject focuste in een eerste studie dan ook op het effect van het gebruik van de WGO-checklijst in functie van het aantal vermeden (operatie-gerelateerde) complicaties en overlijdens. Samen met de beroepsverenigingen voor chirurgen, anesthesisten en operatieverpleegkundigen analyseerden ze de resultaten van alle beschikbare studies rond het onderwerp. Na analyse blijkt dat, vóór de WGO-checklijst, gemiddeld 17 op 100 patiënten complicaties kregen die verband hielden met de chirurgische ingreep. Het gebruik van de checklijst halveert dat aantal, naar 8 op de 100 patiënten.

De checklijst voor veilige heelkunde van de WGO wordt slechts in een minderheid van de Vlaamse operatiezalen nauwgezet opgevolgd. Dat blijkt uit een tweede studie binnen het doctoraatsonderzoek. Hoewel 70 procent van de ziekenhuizen aangeven dat ze de checklist gebruiken, bleek dat in de praktijk slechts 17 procent van de ziekenhuizen alle items zoals vooropgesteld door de WGO in hun checklijst opnemen.

 “De checklijst bestaat uit drie groepen van items, met betrekking tot een specifieke fase van de operatie”, verduidelijkt Jochen Bergs.

Ziekenhuizen bleken slechts een gedeelte van de bijhorende items in hun checklist op te nemen: van de stappen voordat de patiënt in slaap wordt gedaan (50%), voor het insnijden (25,7%) en voordat de patiënt de operatiezaal verlaat (37,1%). Het opnemen van alle items zou nochtans complicaties met grote gevolgen kunnen voorkomen. Eén derde van de ziekenhuizen (37,1%) heeft het item ‘vragen naar identiteit, toestemming, type van operatie en operatiezijde’ niet volledig opgenomen en ook de verbale telling van het gebruikte materiaal voor het sluiten van de operatiewonde blijkt in de helft van de ziekenhuizen niet opgenomen te zijn in de checklist. Het achterblijven van materiaal zoals een kompres of een naald in het lichaam is nochtans geen onbelangrijke complicatie.

Implementatie is moeilijk

“Het bewijs over het nut van de checklist veilige heelkunde is sterk, maar een sluitend gebruik ervan blijkt niet vanzelfsprekend”, zegt prof. dr. Dominique Vandijck. “Ondanks de grote inzet van het ziekenhuispersoneel en de ontwikkelingen op vlak van behandelingen moeten we blijven streven naar betere en veiligere zorg.”

Het implementeren van dat — op zich eenvoudige — instrument blijkt in de praktijk niet evident. Dat was dan ook de focus van het onderzoek.

De resultaten van het onderzoek geven inzicht in welke factoren en mechanismen een rol kunnen spelen bij het implementatieproces van een innovatie in de ziekenhuiswerking - in dit geval de checklist. De onderzoekers deelden die factoren op in twee groepen: de factoren die de perceptie ten aanzien van de checklist beïnvloeden en factoren die bepalen hoe gemakkelijk de innovatie ingepast kan worden in bestaande routines en manieren van praktijkvoering. Het belang van die factoren en de mechanismen die hen verbinden zijn vaak contextspecifiek waardoor het moeilijk is om één generieke methodiek naar voren te schuiven. Het onderzoek wijst vooral op het feit dat professionals moeten leren omgaan met de nieuwe manier van werken, hetgeen niet altijd eenvoudig te realiseren is, net omdat het gebruik ervan bestaande routines dient te doorbreken en omdat de meerwaarde van het gebruik van de checklijst niet door iedereen wordt ingezien. Dat ligt onder meer aan de basis van conflicten die liever vermeden worden en benadrukt de behoefte aan een ondersteunende en stimulerende context — waarin een belangrijke rol is weggelegd voor de leidinggevenden, zowel op operationeel als op strategisch niveau. Het onderzoek dringt aan op de noodzaak van een ziekenhuisspecifiek implementatieplan met aandacht voor een passende vertaling en aangepaste training in het gebruik ervan.

Operaties kunnen nog steeds beter en veiliger

Mede onder impuls van die inzichten, heeft de Vlaamse overheid het gebruik van de checklijst in de operatiekamer opgenomen in haar nieuw toezichtsmodel voor de ziekenhuizen.

“Daarmee verplicht de overheid het gebruik van de checklijst – een goede zaak voor de kwaliteitsdynamiek die zich reeds fors heeft doorgezet in de zorgsector”, besluit prof. dr. Dominique Vandijck.

De resultaten van het onderzoek—bestaande uit zeven afzonderlijke studies—werden gepubliceerd in diverse toonaangevende tijdschriften waaronder The British Journal of Surgery en BMJ Quality and Safety.

Zorgnet-Icuro feliciteert dr. Jochen Bergs met het behalen van het mooie doctoraat en wenst hem een mooie verdere professionele carrière toe.

Het doctoraatsonderzoek werd uitgevoerd met financiële steun van Limburg Sterk Merk (LSM).

Bron: Zorgnet-Icuro / Eigen berichtgeving

ZorgAndersTv (2025 volgers)
ZORGMagazine (3185 volgers)

Schrijf je hier in voor onze e-nieuwsbrief

Schrijf je hier in voor onze e-nieuwsbrief