Kankerkuur 3.0
Radicaal nieuwe aanpak van kanker bewijst zijn potentieel
SAN DIEGO - Een nieuwsoortige kankerkuur helpt bij een zeldzame vorm van leukemie en houdt straks misschien ook tumoren van borst, long en prostaat onder de duim.
Wie kanker heeft, wordt doorgaans op een van twee manieren behandeld. Ofwel proberen artsen de tumor eronder te krijgen door er een bommentapijt van giftige medicijnen overheen te gooien (de klassieke chemotherapie). Ofwel trachten ze hem klein te krijgen met medicijnen die oncogenen onderdrukken - dat zijn ontspoorde kankergenen die de tumor explosief doen groeien.
Maar nu onderzoeken diverse farmabedrijven een derde manier om tumoren onder de duim te houden: door ontspoorde kankergenen te herprogrammeren, zodat ze cellen niet langer aanzetten tot woekergroei.
De nieuwe medicijnklasse richt zich op het epigenoom, een onderdeel van de celmachinerie dat genen aan- en uitzet en daarmee bepaalt of zij al dan niet eiwitten kunnen produceren. (In het geval van kankercellen zijn dat eiwitten die de groei van de tumor bevorderen.)
Dat aan- en uitzetten gaat met een soort cellulaire streepjescode die over een gen heen wordt geplakt en bepaalt of het gen aan- dan wel uitstaat. (De streepjescode voor 'uit' bestaat doorgaans uit een overmaat aan acetyl- of methylverbindingen die aan het DNA van het gen worden gehecht.)
Terwijl vroeger werd gedacht dat kanker vooral door defecten in DNA werd veroorzaakt, blijkt vandaag dat dit lang niet altijd het geval is.
Opvallend vaak blijkt het DNA juist nog intact te zijn - zij het aan het oog onttrokken door blinderende acetyl- of methylpleisters. De neuro-endocriene alvleeskliertumor die de Apple-baas Steve Jobs velde, is een notoir voorbeeld van zo'n kanker.
Zowat alle grote spelers in de farmasector hebben dan ook onderzoeksprogramma's naar epigenetische kankermedicatie op poten staan; het verst gevorderd zijn Glaxo SmithKline, Eli Lilly en Novartis.
Eén epigenetisch medicijn, Vidaza van het bedrijf Celgene, wordt in ons land al gebruikt, zegt Rik Schots, hematoloog aan de Vrije Universiteit Brussel. Vidaza verlengt het leven van mensen met myelodysplasie, een voorlopervorm van leukemie.
Longkanker
Daarmee is de impact van epigenetische geneesmiddelen in onze ziekenhuizen nog niet zo heel groot, zegt Jacques De Grève, oncoloog van UZ Brussel: tumoren die ermee worden bestreden, zijn relatief zeldzaam. Maar daarin kan verandering komen, als ook tegen grote doders als borst-, long- en darmkanker epigenetische medicijnen op de markt komen.
En dat zit eraan te komen. Het vakblad Cancer Discovery maakte onlangs melding van een verkennende studie bij 45 mensen met terminale longkanker die uitbehandeld waren met de klassieke chemotherapie - en daarmee ten dode opgeschreven.
De behandeling met de epigenetische medicijnen azacytidine en entinostat sloeg aan, althans bij een deel van hen. Gemiddeld leefden ze nog acht maanden, vier maanden langer dan een controlegroep die de standaardbehandeling had gekregen.
Bij een half dozijn sloeg de behandeling zelfs zo goed aan, dat zij vandaag nog steeds in leven zijn - de recordhouder laat nu al vier jaar overleving optekenen.
Hoe de medicijncombinatie dat precies voor elkaar heeft gekregen, is nog niet helemaal duidelijk. Vermoedelijk haalde ze de blinderende streepjescode weg bij enkele kankeronderdrukkende genen, waardoor de cel zichzelf kon 'herpakken' en van een woest groeiende kankercel weer in een gewone, rustig delende cel kon veranderen.
Epigenetische medicijnen lijken tumoren ook gevoeliger te maken voor de werking van klassieke medicijnen: longkankerpatiënten die waren behandeld met azacytidine en entinostat, reageerden achteraf veel beter dan verwacht op klassieke chemokuren.
En borstkanker blijft een stuk langer behandelbaar met oestrogeenremmers als tegelijk ook entinostat wordt voorgeschreven, is gebleken uit een eveneens verkennende studie onder honderddertig vrouwen, die dit jaar in uitgebreidere bezetting zal worden overgedaan.
Bron: www.destandaard.be - Hilde Van den Eynde
Datum: 11/01/2012