ZorgAnders TV

'Als iedereen schreeuwt “we hebben geen tijd en geen geld,, hoe verwachten ze dan dat mensen gemotiveerd zijn om in een rusthuis te gaan werken? Extra personeel is bovendien niet de mirakeloplossing voor de problemen. Dat tekort is soms niet meer dan een excuus om bepaalde zaken niet te moeten zien of te veranderen.'

'Ik zie soms voorzieningen waar ze flink boven de personeelsnorm zitten en waar de kwaliteit toch niet is zoals het zou kunnen zijn. Het personeel klaagt dan dat een half uurtje verzorging per bewoner te weinig is om voldoende kwaliteit te bieden. Maar het heeft niets te maken met tijd, wel met routines.'

Bewoners helpen in de keuken

Zorgpersoneel zou nog vaker kunnen afstappen van bijvoorbeeld het idee dat ze alle bewoners moeten wassen. Misschien kunnen sommigen dat nog zelf, en komt er zo tijd vrij voor andere zorgtaken. Of bewoners kunnen op meer plaatsen meehelpen in de keuken. Iemand die zijn hele leven aardappelen heeft geschild, leert dat niet af wanneer hij de drempel van een woon-zorgcentrum overschrijdt. Dat wordt soms over het hoofd gezien.

'Zorgpersoneel gaat ervan uit dat ze kunnen doen wat ze willen', zegt Taillieu. ' Maar het is niet omdat één iemand graag in kamerjas ontbijt dat iedereen dat leuk vindt. Rusthuizen moeten veel meer oog hebben voor die specifieke aanpak. En dat vraagt echt niet meer personeel. Wel een verandering van ingesteldheid.'

Voor die verandering van een rusthuisbeleid is openheid nodig. Maar net zoals bij de omgang met kritiek (DS 12 november) zijn ouderenvoorzieningen daarvoor vaak te sterk in zichzelf gekeerd.

'Vooral in nieuwe woonzorgcentra propageren de directies die visie van zorg op maat. Dat klinkt goed, maar bijna niemand doet het', zegt Bart Van den Eynde van Reflex Interim, een uitzendkantoor dat zich toespitst op de zorgsector.

'Sinds de kloosterzusters de eerste rusthuizen oprichtten, is de dagelijkse werking ervan nauwelijks veranderd. Om zeven uur staat iedereen op en tegen het einde van de voormiddag moeten alle kamers zijn schoongemaakt. Iedereen moet tegen dan ook zeker zijn pilletje hebben gekregen, want anders kunnen we tussen half elf en twaalf uur de soep niet opdienen.'

Van den Eynde merkt dat de voorzieningen ook weigerachtig staan tegenover interimpersoneel. De meerkost van een interimkracht, die tot een derde duurder kan zijn dan vast personeel, zal daarin meespelen. Nochtans zouden die in rusthuizen waar een personeelslid wegvalt wel tijdelijk een oplossing kunnen bieden. Veel woon-zorgcentra blijven in de plaats daarvan rekenen op de overheid. Volgens bediendevakbond LBC/NVK moet die de lonen optrekken om meer personeel te vinden. Dat is ook een dure oplossing. 'Als je dat combineert met bijvoorbeeld mobiele ploegen die bestaan uit vaste krachten, maak je het werk wel aantrekkelijker', zegt Olivier Remy van LBC/NVK. 'Die mobiele werknemers kunnen flexibel inspringen waar het nodig is en zo de werklast verminderen. Dat zal de kwaliteit van de zorg verbeteren.'

Imagoprobleem

Als de rusthuizen nu al met de handen in het haar zitten door personeelstekort, zal dat in de toekomst alleen maar erger worden. Vorige week bleek dat de behoefte aan rusthuisbedden in Vlaanderen tegen 2025 met bijna de helft stijgt (DS 10 november). Stel dat het lukt om al die plekken bij te creëren, blijft de vraag wie de bewoners ervan zal verzorgen. 

In 2010 koos één op de tien afgestudeerde verpleegkundigen voor een job in de ouderenzorg. Dat waren er ongeveer driehonderd, maar ze hadden met tien keer zoveel moeten zijn. Brieuc Van Damme van de onafhankelijke denktank Itinera berekende dat de komende veertig jaar elk jaar drieduizend nieuwe verpleegkundigen nodig zijn om te voldoen aan de noden van de sector. Anders gesteld: elke verpleegkundige die tussen nu en 2050 afstudeert, moet in een woon-zorgcentrum aan de slag.

'Het werk in de rusthuizen spreekt niet aan omdat het minder gespecialiseerd is', zegt Nicole Viaene, departementshoofd verpleegkunde aan de Katholieke Hogeschool (Katho) in Kortrijk.

'De verpleegkundigen in rusthuizen zijn niet bezig met acute zorg. Dat vraagt een compleet andere ingesteldheid dan wat de opleiding in de eerste plaats aanleert. We bieden de kans om stage te lopen in een woon-zorgcentrum, maar het blijft een minderheid die daarop ingaat. Als ze het eens hebben gedaan, zien ze meestal wel in dat het ook fijn werk kan zijn.'

Toch vinden nieuwbakken verpleegkundigen veel te weinig de weg naar de rusthuizen. Ze beschouwen het werk er als te eenvoudig en saai.

Onder rusthuizen is een strijd om verpleegkundigen losgebarsten. 'Een commerce', noemt de bediende uit het Antwerpse rusthuis het. 'Verpleegkundigen krijgen maaltijdcheques, bedrijfswagens, gsm's...'

Door die fixatie op nieuwe verpleegkundigen zien voorzieningen over het hoofd dat ze de werking met de mensen die ze hebben kunnen verbeteren. Tegelijk maken pas afgestudeerde verpleegkundigen voorspelbare keuzes en gaan ze aan de rusthuizen voorbij. Tussen hen in zitten de bewoners te wachten tot er iemand komt opdagen nadat ze op hun belletje hebben gedrukt.

Nikolas Vanhecke